Uit: 7even, blad van het Aartsbisdom Utrecht
Januari 2002

Door Tini Brugge

Van grond tot parochietuin

Grond wordt steeds schaarser in Nederland. Met het bebouwen en asfalteren van steeds meer grond lopen we het gevaar ook de hemel dicht te metselen. Als een parochie grond bezit, dan kan de inrichting en het beheer van die grond de parochie een eigen kleur geven en laten zien wat je belangrijk vindt. De parochietuin kan het hemelse visitekaartje worden, niet alleen voor de eigen gemeenschap, maar ook voor anderen. In deze bijdrage worden drie voorbeelden uitgewerkt, elk met een ander accent.

Een paradijs in de stad?

Een tuin, een paradijs om in te dromen in alle beslotenheid
met geurende bloemen en bomen
met fluitende vogels en vlinders,
met mijmerende ouderen en spelende kinderen.

In een paradijstuin komt de schepping tot leven. Dieren en planten die er leefden voordat de grond tot bouwgrond werd, krijgen een nieuwe kans. Dit betekent wel dat men iets moet weten van de grondsoort en hoe nat of hoe droog de grond is. Gewapend met deze kennis en met het advies van bijvoorbeeld leden van de Vereniging Wilde Weelde, specialisten in het aanleggen van natuurrijke tuinen, kunnen inheemse planten en struiken en bij grotere oppervlakten ook bomen­ opnieuw worden ingeplant. Voor dieren kunnen schuil­ en nestelplaatsen worden gemaakt (takkenbossen, nestkastjes). En uiteraard kan de tuin ook een paradijs voor kinderen en volwassenen worden met bankjes en speel hoekjes. Het onderhoud richt zich in grotere tuinen op het maaien van wandelpaden en het snoeien van struiken en bomen.

Een paradijstuin kan ook in een stad gerealiseerd worden door de borders rond de kerk bijvoorbeeld in te planten met inheemse bodembedekkers en andere passende planten en klimmers tegen muren. Een samenwerking met plaatselijke natuurgroepen ligt voor de hand. Het is ook leuk om hen te vragen planten en dieren te inventariseren en jaarlijks te 'tellen' of daarover een verslag te maken. Uiteraard kun je ook besluiten er een speciale vogel- of een vlindertuin van te maken. Die ontsflat, door het aanplanten van voor die diergroepen belangrijke struiken en planten. Daarover bestaat specifieke informatie bij diverse instanties (zie bij informatie).

Een leertuin

Soms zegt een beeld meer dan vele woorden. Allerlei planten en struiken hebben in de christelijke traditie een betekenis gekregen. Denk bijvoorbeeld aan de lelies op het veld. Ook zijn er planten die door hun naam of hun volksnaam verwijzen naar een bijbeltekst of daarmee in verband worden gebracht. Zoals de jacobsladder, aronskelk. salomonszegel en judaspenning. Maar wie kent nog de Christusogen en de Cornelisroos? En welke planten kennen we nog met de namen van heiligen? Het Sintjanskruid wellicht, maar er zijn er veel meer zoals het Joris-. Barbara- en Christoffelkruid, teunisbloemen en katrienkes. Het kan zijn dat er planten zijn die door hun naam bij de naam van de parochie passen.

Ook bijbelse kruiden en planten die ook hier in een tuin geplant kunnen worden zoals bijvoorbeeld dille, anijs, komijn, linze, mosterd, krokus, wijnstok, wonderboom e.d. kunnen spelenderwijs gebruikt worden om verhalen uit de bijbel te vertellen. Aan de hand van bijvoorbeeld kartuizeranjers (Dianthus carthusianorum) kan een begin met de kerkgeschiedenis gemaakt worden. Zo kunnen verhalen letterlijk in geuren en kleuren verteld worden. Ook op een interactieve wijze: kijk maar wat valt je op aan die bloem: de kleur, vorm, groei plaats, tijd van bloei? Ergens ligt verscholen waarom mensen vóór ons speciaal die ene bloem met dat stukje uit de bijbel of met die heilige of orde associeerden.

Een viertuin: zeg het met bloemen

Bloemen horen van de wieg tot het graf bij een mensen· leven. Om de kerk 'aan te kleden' worden bloemen ook in de vierruimte gebruikt of krijgen bij het Mariabeeld een plaats. Wat is er mooier (en goedkoper en milieu­vriendelijker ....) dan te kunnen plukken en te versieren uit de eigen parochietuin? En als de ruimte groot genoeg is, dan kunnen er voor alle seizoenen plukstruiken en planten staan en is er genoeg over om ook de zieken en anderen van bloemen te voorzien. Door samenwerking met bijvoorbeeld belangstellenden uit de buurt (of asielzoekerscentra) kan het tuinwerk ook een sociale dimensie krijgen. Samen werken en elkaar en anderen in de bloemetjes zetten ... is dat geen droom? Ook kan het zijn dat er voor gekozen wordt de tuin een functie. voor de buurt als 'stiltetuin' te geven. Dan is het van belang de vormgeving en de beplanting daarop aan te passen zodat er enerzijds een symbolisch ruim centrum is, anderzijds ook gelegenheid om ongestoord te kunnen zitten.

Tussen droom en daad .....

Zijn dit allemaal dromen? Nee! De eerste landelijke ker­kentuindag in augustus 200 I in Den Haag en Wassenaar was een groot succes met allerlei belangstellenden. Een aantal tuinen is inmiddels gerealiseerd. Enkele zijn vanuit puin opgebouwd. Ds. Marco Roepers die met mij het 'Platform Kerktuinen' heeft opgericht heeft een website opgezet: www.kerktuinen.nl. De projectgroep Kerk en Milieu van de landelijke Raad van Kerken, die het platform ondersteunt, gaf een speciale brochure uit met allerlei tips voor de (her)inrichting van een kerktuin. Het is een beknopt overzicht vol suggesties, maar het geeft te denken. In deze brochure zijn nog meer ideeën uitgewerkt: een Mariatuin, een liturgietuin, een heiligenhof enz .. Er staat ook een stappenplan in om een begin te maken. Het begin van een aards paradijs stukje bij beetje?

Informatie:

• Brochure: 'Van kerk met tuin tot hof van lof', te bestellen bij: Projectgroep Kerk en Milieu van de Raad van Kerken in Nederland, Klik hier voor meer informatie.
• Aarden in geloof: Wineter, lente, Zomer. Herfst; vier seizoensboeken ondermeer met verhalen van planten en suggesties voor natuurlijke versieringen. In het deel 'Winter' is een apart hoofdstuk gewijd aan 'de aarde', 'de grond' en in het deel lentedeel 'tuinen'.
• Een natuurrijke tuin; Ecologische alternatieven 38. De Kleine Aarde
• De milieuvriendelijke siertuin: gids voor aanleg en onderhoud van natuurrijke tuinen. Zutphen, 1998
• Vereniging voor Natuur- en Milieueducatie (IVN).Plantagemiddenlaan 2c. Postbus 20123. 1000 HC Amsterdam, telefoon: (020) 622 81 18. Deze landelijke organisatie heeft de adressen van provinciale natuur- en milieuconsulenten. Zij kennen de lokale groepen. Vaak willen IVN-vrijwilligers meehelpen bij het inrichten en beheren van natuurrijke tuinen of gronden. Website: www.ivn.nl.
• Vereniging Wilde Weelde; organisatie van professionele hoveniers en ontwerpers met oog voor natuur en milieu. Website: www.wildeweelde.nl/
• Ds. Marco Roepers. Hij is samen met Tini Brugge de oprichter en beheerder van het platform 'Kerktuinen' ln het voorjaar 2002 verschijnt een vernieuwd overzicht - als nieuwsbrief - van parochies en kerkelijke gemeenten die een specifieke tuin hebben. Dan is ook bekend waar en wanneer de 'Kerktuinendag' in 2002 gehouden wordt. Als u belangstelling heeft om geïnformeerd te worden, kunt u dat op de website doorgeven (klik hier).

Tini Brugge is biologe en werkt aan projecten - cursussen, lezingen, publicaties - waarin geloof en zorg voor de schepping centraal staan.