Maria
door Tini Brugge.
Met medewerking van Hanneke Maassen en Anita Westhuis
(zie ook de inleiding in 'Bloemen geven zin')
Maria is 'als moeder van de Heer' en als vrouw voor velen een toevlucht in gebed, een voorbeeld, een troost. Het is dan ook niet verwonderlijk dat veel bloemen en planten op een of andere wijze aan haar herinneren. Een aantal van die bloemen draagt als volksnaam de naam Maria of Onze Lieve Vrouw. Het kan ook zijn dat een bloem of plant door kleur, geur, vorm of symbolische betekenis met Maria wordt verbonden.
Op schilderijen met religieuze voorstellingen zijn vaak de (madonna)lelie en de roos, maar ook b.v. akelei en goudsbloem te zien als verwijzing naar Maria. Ook een aantal beelden uit de bijbel wordt met haar verbonden.
Inhoud, uitgewerkte thema´s:
Bloemen en planten met Maria-namen
- Lievevrouwebedstro - Galium odoratum. Tijm wordt ook wel zo genoemd.
- Lievevrouweken - pinksterbloem (Cardamine pratensis)
- Mariadistel (Silybum marianum)
- Mariaklokje - grasklokje (Campanula rotundifolia)
- Mariakrans - meidoorn (Cratageus)
- Mariaroosje - koekoeksbloem (Lychnis flos-cuculi)
- O.L.V. hemelvaartsbloem -aster (Aster sp.)
- O.L.V. mantel - vrouwenmantel (Alchemilla vulgaris)
- O.L.V. melk / Onzevrouwespeenkruid - longkruid (Pulmonaria officinalis)
- O.L.V. troonkruid - tripmadam (Sedum reflexum)
- O.L.V. vingerhoed- vingerhoedskruid (Digitalis purpurea)
Mariakleuren
Wit en blauw zijn de zogenaamde Mariakleuren. Wit is een verwijzing naar haar zuiverheid. Blauw verwijst naar haar titel "hemelse koningin".
Witte Mariabloemen zijn bijvoorbeeld:
- Lelietje van dalen
- Mei-zoentjes / madeliefjes
- Gebroken hartje (Dicentra), ook wel Mariahartje of Mariatranen genoemd.
- O.L.V. bedstro
- Moederkruid (Matricaria)
- Margriet
- Jasmijn
Blauwe Mariabloemen zijn bijvoorbeeld:
- Vergeet-mij-nietjes (Mariabloemkes)
- Korenbloem
- Maagdenpalm (Vinca)
- (Maarts)viooltje
- Akelei
Geuren
Goede geuren verwijzen naar de onzichtbare aanwezigheid van Maria. Bloemen die geuren zijn lelies en rozen en ook de zeven balsemkruiden die volgens een legende achterbleven op de plek waar Maria gestorven is. Die kruiden zijn volgens dit verhaal: lavendel, marjolein, hysop, citroenmelisse, basilicum, rozemarijn en tijm.
Andere planten die door hun geur met Maria worden verbonden zijn:
Lathyrus, Lelietje-van-dalen, Maarts viooltje, Pioen en Lievevrouwebedstro.
Een legende verhaalt dat een aantal kruiden die Jozef verzamelde om een bed voor Maria te maken zoals lievevrouwebedstro, hun geur hebben ontvangen van Maria.
Symboliek
Bloemen die Mariabloemen worden genoemd vanwege hun symbolische betekenis zijn:
- Akelei Ootmoed. De bloem kijkt naar beneden.
- Anjer Herinnert aan het lijden van Maria. De enkelvoudige anjer lijkt op een nagel ofwel de vorm van een spijker die bij de kruisiging van Jezus gebruikt is. Rode anjers zijn een verwijzing naar de liefde en trouw, tot aan de dood.
- Cyclamen De donkere vlekken op het blad en het rode deel in het hart van een witte cyclamen bloem herinneren aan het bloedende hart, het verdriet van Maria.
- Goudsbloem Geloof, trouw, gehoorzaamheid. In het Engels draagt ze de naam "Marigold" (goud van Maria). De bloem lijkt op de zon en richt zich op een gehoorzame wijze trouw naar dat licht.
- Iris (zwaardlelie) De bladeren zijn zwaardvormig met scherpe randen. Ze herinneren aan het zwaard van verdriet en pijn dat symbolisch het hart van Maria doorstak.
- Kamille Door haar specifieke geneeskracht, in het bijzonder voor vrouwenkwalen, komt kamille regelmatig voor op schilderijen waarop Maria is afgebeeld.
- Korenbloem Niet alleen de blauwe kleur herinnert aan Maria ook omdat de bloem tussen het koren staat. Het koren is een beeld van Jezus, de graankorrel die moest sterven om brood te worden voor velen.
- Lelie In de christelijke traditie is de witte lelie een symbool van zuiverheid. Vandaar dat een engel een witte lelie in zijn hand houdt als hij Maria bezoekt om haar de boodschap van haar zwangerschap te vertellen. De witte lelie krijgt de naam madonnalelie.
- Roos Maria wordt wel roos zonder doornen genoemd.
Bijbelse beelden
In lofzangen over Maria spreekt de Bijbel over:
- Dageraad, stralende zon, schoon als de maan (Hooglied 6,10)
- Cipres op de berg (Sirach 24,13)
- Besloten hof, gesloten tuin (Hooglied 4,13)
- Verzegelde bron / put met helder water (Hooglied 4,13-15)
- Poort van de hemel (Genesis 28,17)
- Toren van David (Hooglied 4,4)
- Lelie tussen de distels (Hooglied 2,2)
- Spiegel van zijn goedheid (Wijsheid 67,26)
- Sierlijke olijfboom (Sirach 24,14)
- Als een ceder verheven (Sirach 24,13)
Bloemschikken bij Mariavieringen
1 januari Maria, Moeder Gods
Thema: in het hart, een nieuw begin
Schep in ons hart ruimte
voor een nieuwe begin
als een blanke bladzij
in ons levensboek.
- Maak met buigzame takken zoals van wilg of berk een hartvorm. Plaats die hartvorm schuin of rechtop in een schaal. Vul de schaal met witte hyacinten. Witte hyacinten zijn op geboortevoorstellingen een verwijzing naar Jezus.
- Vlecht in een grote hartvorm hyacintenbollen of steek daarin steekbuisjes met witte bloemen van de kerstroos of van witte cyclamen.
- Maak een compositie van een hartvorm van rode kornoelje takken met een potplant (witte cyclaam of kerstroos)
Legende
De herders in het veld hoorden als eerste dat Jezus was geboren. Ze gingen op weg op het kind te verwelkomen. Een klein herderinnetje liep dromend achteraan. Ze besloot onderweg de mooiste bloemen voor het kind en haar moeder te plukken. Maar toen begon het stil te sneeuwen en een witte deken bedekte de aarde. Wat nu? Ze werd er verdrietig van en begon te huilen. Haar warme tranen raakten de aarde. De sneeuw smolt en zo ontstonden de eerste kerstrozen uit tranen van liefde. De aarde juichte mee in de kerstroos die zij schonk.
2 februari Opdracht van de Heer/ Maria Lichtmis
Thema: licht en hoop in de wereld
Hoop verscholen
in kleine, kwetsbare bloemen
geeft zicht op Licht.
- Maak een bolvorm met lange klimopranken of gebruik een globe, een wereldbol. Zet de bol in het midden van een ronde schaal en plaats in of bij de bol een grote kaars als verwijzing naar Jezus als Licht van de wereld. Plaats daaromheen polletjes met sneeuwklokjes. Sneeuwklokjes worden van oudsher op 2 februari als versiering in de kerk gebruikt. Klimop - altijd groen - is een beeld van trouw en klimt omhoog naar het licht.
- Maak van buigzame takken een bol of koop een dergelijke bol kant en klaar in het tuincentrum. Vlecht hier klimopranken en sneeuwklokjes, met bolletjes en al, doorheen. Of maak toefjes van sneeuwklokjes met klimopblad en gebruik steekbuisjes om die toefjes in de wereldbol te steken.
Legende
Toen Adam en Eva het paradijs moesten verlaten, begon het heftig te sneeuwen. Eva werd wanhopig. Het zicht waren zij volledig kwijt. Plotseling stond er een engel voor haar en in haar hand veranderde een sneeuwvlok in een klein wit, bloempje dat op een klokje leek. De engel zei: "Kijk goed, Eva, naar dit bloempje. Het luidt de winter uit. De kleine groene randjes langs de bloemen zijn een hoopvol teken dat nieuwe leven op komst is. Dieper in het bloempje is een gouden hart verscholen. Het warme geel houdt de herinnering levend aan de zon, aan het Licht van de Barmhartige, dat ook jullie zal verlichten. Dat licht zal jullie leven richten naar nieuw leven."
Het sneeuwklokje werd een teken van hoop.
25 maart Aankondiging van de Heer
Thema: Grensdoorbrekend
Vervul ons van uw Geest die heel maakt
want daar waar u mensen raakt,
ontstaat leven zonder grenzen.
- Gebruik een schilderijlijst of maak een lijst van stokken, latten of bundels twijgen. Zet de lijst rechtop in klei of geklemd tussen (bak)stenen. Zet in het midden van de lijst een niet al te hoge vaas met kippengaas of een schaal met klei. Plaats daarin zeven (bundels van) lange takken van de rode kornoelje als verwijzing naar de Geest. Laat de takken de grenzen van de lijst doorbreken.
Wellicht dat er al wat groene blaadjes aanzitten; anders komen ze eraan als ze enige tijd binnen in het water staan.
Op afbeeldingen zijn soms ook groen uitlopende twijgen te zien als verwijzing naar het nieuwe leven dat ons met de geboorte van Jezus geschonken wordt: een nieuwe loot aan de stam van Jesse.
- Leg op de bodem van een schaal ranken of stukken van de tuinplant maagdenpalm of vul de schaal op met Maartse viooltjes (als ze nog bloeien) of polletjes witte en blauwe viooltjes. Plaats in het midden van de schaal een smalle vaas met aan de kop een bundel witte narcissen. Bekleed de vaas met schors of takken en twijgen zodat het geheel op een bloeiende staf lijkt. Of gebruik een staf of wandelstok en bind daaraan met steekbuizen bloeiende narcissen of uitlopende groene twijgen.
NB. Symbolisch zou het passend zijn om een witte lelie te gebruiken, maar die bloeien van nature in maart niet. Uit respect voor de schepping en haar Schepper kunt u in plaats van een witte lelie witte narcissen gebruiken.
Legende
Toen Gabriël aan Maria had verteld dat zij de zoon van God zou baren, vroeg hij aan de hogepriester in de tempel een geschikte man voor Maria te zoeken. De hogepriester volgde het voorbeeld van Mozes die, op zoek naar een geschikte man om hem op te volgen, aan twaalf stamhoofden vroeg hun staf bij de Ark van het Verbond achter te laten. Zo vroeg hij twaalf gegadigden uit het dorp om hun staf bij hem in de tempel te brengen. Gabriël ging naar Jozef en moedigde hem aan ook zijn staf te brengen. Dat deed hij. Na een week bleek als teken van uitverkiezing aan zijn staf witte narcissen te bloeien.
Meimaand
In de meimaand bloeien veel zogenaamde Mariabloemen, bijvoorbeeld roos, akelei, vergeet-mij-nietje, lelietjes van dalen, witte meidoorn, margriet, korenbloem, moederkuid, gebroken hartje, jasmijn, iris en pioenroos.
Gebruik ze in boeketten of steek oasiskransen ermee vol (zie voorbeeld op pag.149 van Bloemen geven zin).
Legende
Maria prikte in haar vinger toen zij een hemdje voor het kindje Jezus aan het herstellen was. Druppeltjes bloed vielen op de bloemetjes die het kindje voor Maria plukte. Meizoentjes of madeliefjes met roze randjes herinneren daaraan.
31 mei Bezoek van Maria aan Elisabeth
Thema: ontmoeting, nieuw leven in de knop
Geraakt door de ander
is dubbel vreugd
nieuw leven voelen
als een knop in het groen.
- Gebruik een rechthoekige lage bak. Maak van groene bremtakken of stevige lange grassen twee bundels, eventueel met armen en een hoofd. Steek die bundels in een prikker of klei. Laat ze vanaf twee kanten van de bak naar elkaar buigen en elkaar ontmoeten.
Plaats in de bak diverse groene bladeren en takken of bloemen met knoppen.
De knoppen als verwijzing naar leven dat nog tot bloei moet komen.
- Steek in de rechthoekige bak geen groen maar rode en blauwe bloemen als verwijzing naar de symbolische kleuren van de mantels van Maria en Elisabeth. Ter ondersteuning kan een daarbij passende Maria-afbeelding gebruikt worden. Op schilderijen draagt Maria vaak een rood onderkleed, een mogelijke verwijzing naar haar mens zijn (uit rode aarde genomen) maar ook een verwijzing naar de liturgische kleur van de Geest van liefde en lijden. Daaroverheen draagt zij meestal een hemelsblauwe mantel: als verwijzing naar haar naam 'hemelse koningin'.
15 augustus Maria Tenhemelopneming
Thema: Zegen
Als goede geuren
zijt Gij aanwezig
In kruid en bloem
op aarde.
Kruidwis
Op 15 augustus wordt soms een bundel kruiden, een 'kruidwis' gewijd. Deze kruidenbundel bestond vroeger vaak uit: twee broodgraansoorten, bijvoorbeeld tarwe en rogge, twee kruiden met een geneeskrachtige werking: duizendblad (Achillea millefolium) en boerenwormkruid (Tanacetum vulgare) en twee kruiden die het onweer konden weren: alsem (Artemisia sp.) en koninginnekruid (Eupatorium cannabinum), ook wel lever- of donderkruid genoemd. Als zevende werd walnotenblad gebruikt. Dit geveerde blad is samengesteld uit zeven blaadjes. De gladde vrucht, zonder stekels is een verwijzing naar Maria die geen zonde kent.
- Verzamel zo mogelijk 7 soorten planten zoals die van oudsher in een kruidwis gebruikt werden of andere kruiden: Korenaren zijn bij droogbloemen vaak te vinden. Maak boeketten van zeven soorten in verschillende vazen rond een Mariabeeld of icoon. U kunt ook 7 verschillende soorten Mariabloemen of geurende kruiden en bloemen verzamelen. Passende (Maria)bloemen in deze tijd zijn: roos, lelie, kamille, vrouwenmantel(blad), korenbloem, margriet, aster, goudsbloem.
- Verzamel de zeven balsemkruiden die volgens een legende bloeiden op de plek waar Maria stierf: lavendel, tijm, rozemarijn, basilicum, marjolein, citroenmelisse en hysop. Al deze kruiden zijn in potten bij tuincentra op de markt of supermarkt te koop.
- Maak met potten kruiden een compositie bij een icoon of Mariabeeld. Verbind ze met blauw en wit lint of een blauwe lap.
- Maak boeketten met verschillende soorten zomerasters. Deze bloem draagt de volksnaam Maria Hemelvaartsbloem
Thema: Onder haar mantel mogen we schuilen
- Knip en vorm van groen fijn gaas een mantel die blijft staan rond een icoon van Maria. Vervlecht in deze mantel diverse kruiden.
8 september Maria Geboorte
Thema: verweven
"In de schoot van mijn moeder geweven (…)
gaf Jouw liefde al vorm aan mijn leven." GvL 625
- Vlecht lange smalle bladeren zoals van lis of van biezen een matje (of gebruik een stukje gaas waarin smalle bladeren gevlochten zijn) en leg dat op een glazen kom. Steek in het midden van het matje een witte roos.
8 december Maria Onbevlekte Ontvangenis
Thema: ontvangen, zuiver
In ontvankelijkheid
is ruimte
voor nieuw leven
Onbezoedeld
als een witte bloem.
Dit feest wordt gevierd in de adventstijd. Van oudsher worden bloemen dan achterwege gelaten (soberheid) en wordt er alleen met groen versierd.
- Neem een stuk klei en steek hierin aan weerszijden takken als open, ontvangende armen. Plaats in het midden een witte cyclamen.
Overige voorbeelden van maria schikkingen
)
Maria is 'als moeder van de Heer' en als vrouw voor velen een toevlucht in gebed, een voorbeeld, een troost. Het is dan ook niet verwonderlijk dat veel bloemen en planten op een of andere wijze aan haar herinneren. Een aantal van die bloemen draagt als volksnaam de naam Maria of Onze Lieve Vrouw. Het kan ook zijn dat een bloem of plant door kleur, geur, vorm of symbolische betekenis met Maria wordt verbonden.
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)