Schepping
Door Tini Brugge, Hanneke Maassen en Anita Westhuis
Aandacht voor de schepping, voor de natuur en het milieu, staat centraal bij al onze suggesties en voorbeelden. We uiten dat door zoveel mogelijk te werken met planten, bloemen, bladeren en andere materialen van het seizoen die bij voorkeur in de tuin groeien of met eko-label dichtbij geteeld zijn.
Sinds de eerste Europese Kerkenconferentie in 1989 in Basel zijn de gezamenlijke kerken bezig om in de periode van 1 september tot 4 oktober de schepping binnen het kerkelijk jaar extra aandacht te geven (thema: gerechtigheid, vrede en heelheid van de schepping). De Raad van Kerken in Nederland ondersteunt deze aanbeveling. Voor meer informatie: zie de website www.kerkenmilieu.nl.
Er zijn goede mogelijkheden om aandacht voor de schepping te combineren met de bestaande themazondagen zoals Startzondag, Ziekenzondag en de Vredesweek of u kunt aansluiting zoeken bij landelijke aandachtsvelden in deze maand zoals Monumentendag, Groene Maand, Week van het Landschap of de Week van het Openbaar Vervoer.
Uitgewerkte thema's
- De zeven scheppingsdagen (Genesis 1)
- Psalmteksten rond de schepping: Psalm 1, Psalm 36 en Psalm 104
- Liedteksten rond de schepping: Gezang 172, 472 en 479 uit het Liedboek voor de kerken
- Zonnelied van Franciscus van Assisi: Gezang 400 uit het Liedboek voor de Kerken
- Werken met kruisvormen op themazondagen
- Basisbeelden voor het ontwerp van een eigen schikking
De zeven scheppingsdagen (Genesis 1)
Kies een vaste basisvorm, bijvoorbeeld een (wereld)bol óf een kubus gemaakt van takken (oud symbolisch beeld van de aarde) óf een lap met daar op een cirkel van gebogen takken. Voor een opbouwschikking kunt u per scheppingsdag een element toevoegen.
Als u een houdbare schikking wilt maken, werk dan met gedroogde materialen. Uiteraard zijn combinaties van droog met vers ook mogelijk. De scheppingsdag dag die centraal staat krijgt dan bijvoorbeeld een accent met verse materialen
Dag 1
'Er moet licht komen, en er was licht (..) God scheidde het licht van de duisternis' (Genesis 1:3)
- Droog: witte pluizen/ witte droogbloemen in contrast met zwarte takken of donkere zaaddozen
- Vers: witte bloemen / zwarte/ donkere takken, witte/zwarte lap
Dag 2
'Er moet midden in het water een gewelf komen dat de watermassa's van elkaar scheidt.(..) Hij noemde het gewelf hemel' (Genesis 6:8)
- Droog: blauwe droogbloemen (bv. Limonium sinuatum) met daarboven een hemelkoepel van blauwe, transparante droogbloemen (bv. Limonium latifolium) op steeltjes
- Vers: Gebruik een steekschuimbol als basis. Steek hierin stromen blauwe Lysimachia's , Veronica of andere aarvormige blauwe bloemen. Steek hierin bijvoorbeeld takken van Limonium of Verbena
Dag 3
'Het water moet naar één plaats stromen, zodat er droog land verschijnt'.(…) Overal op aarde moet jong groen ontkiemen die vruchten dragen met zaden erin ' (Genesis 1:9-13)
- Droog : Zaden, bonen, erwten etc. en mos bijvoorbeeld
- Vers: Groene takken, blad, grassen en (geelgroene) zaaddozen
Koolzaad / mosterdzaad, snel ontkiemend en symbool voor geloof
Dag 4
'Er moeten lichten aan het hemelgewelf komen' (Genesis 1:14)
- Droog: Lampionnetjes van lampionplant, stro-bloemen, strosterren of sterrren, maan en zon van gele kornoelje takken of gele wilg.
- Vers: Zonnebloem en kleinere Helianthen of Rudbeckia's, Hemerocallus, vuurlelie
Dag 5
'Het water moet wemelen van levende wezens (…) en ook de vogels moeten talrijk worden' (Genesis 20:23)
- Droog: veren, zwarte eikapsels van de rog (op het strand)
- Vers: planten met namen van vogels (b.v. Duifkruid)
Dag 6
''De aarde moet allerlei levende wezens voortbrengen: vee, kruipende dieren en wilde dieren dieren' (..) God zei: "laten we mensen maken die ons evenbeeld zijn' (Genesis 1:24 -31)
- Droog: wol, haar, klei/ beeldje van en mens, stuk klei, leem
- Vers: planten met dierennamen (paardenbloem, koeieoog, slangenkruid, hondstong, leeuwebek, vlinderstruik etc.)
Dag 7
'Op de zevende dag had God zijn werk voltooid (…) op die dag rustte hij van heel zijn scheppingswerk' (Genesis 2:1-4)
- verwerk (droog of vers) alle elementen van de voorgaande dagen tot een mooi geheel, droog of vers.
Naar boven
Psalmteksten rond de schepping
Psalm 1
Gelukkig de mens
die niet meegaat met wie kwaad doen (…)
Hij zal zijn als een boom,
geplant aan stromend water.
Op tijd draagt hij vrucht,
zijn bladeren verdorren niet.
Alles wat hij doet komt tot bloei.
Maak een compositie met takken en vruchten en eventueel bloemen. Plaats deze bijvoorbeeld bij het doopvont of bij een blauwe lap die als water stroomt.
Of gebruik een tak van een wilde roos, bloem, knop, vrucht
Psalm 36: 6-10
Heer, hoog als de hemel is uw liefde,
tot in de wolken reikt uw trouw,
uw gerechtigheid is als de machtige bergen,
uw rechtvaardigheid als de wijde oceaan:
U, Heer, bent de redder van mens en dier.
Hoe kostbaar is uw liefde God!
In de schaduw van uw vleugels schuilen mensen,
zij laven zich aan de overvloed van uw huis,
U lest hun dorst met een stroom van vreugden,
want bij u is de bron van leven,
door uw licht zien wij licht.
Maak bijvoorbeeld een compositie met lisseblad als een fontein. Plaats in het midden in een bundel rietsigaren (in de vrije natuur beschermde plant, raadpleeg CITES) ook wel Christusstokken genoemd. Leg aan de rand van de ronde schaal een cirkel van zonnebloemen of gele bloemen vervlochten met klimop (laat de bundel klimop op de rand rusten, daar doorheen vlecht u de stelen van de gele bloemen die met hun stelen het water raken).
Psalm 104
Deze psalm is een lofzang op de hele schepping. Kies één van de elementen uit (zie ook de voorbeelden bij de basisbeelden en de zeven dagen van de Schepping) of maak een compositie van een deel, bv. bij vers 30:
Zend uw adem en zij worden geschapen,
Zo geeft u de aarde een nieuw gelaat
Maak een bol (half of heel) en bekleed die enerzijds met dorre materialen (links) en groene materialen rechts. Laat vanuit het dorre deel een vloeiende, rode lijn lopen die steeds dikker wordt in het groen . Rood is een verwijzing naar de Geest. Gebruik bijvoorbeeld rode bladeren (achterkant Ligularia, Cotinus, Photinia), bloemen van de Monarda, brandende liefde of rode rozen, takken rode zuring.
Naar boven
Liedteksten uit het liedboek voor de kerken rond Schepping: verworteling / aarden in geloof
Allerlei liederen verwijzen naar de mens in de schepping. Mens worden betekent altijd je verdiepen, op zoek gaan naar je wortels. Het is een 'aarden in geloof' om stevig te staan als er storm op steekt of wanneer je je verlaten voelt.
Dat beeld van wortels rond thema verdieping, verworteling is op allerlei manieren te gebruiken en te combineren met bloemen. Niet alleen winterwortel maar ook pastinaak (witte winterwortel) koolraap, rammenas etc. is te gebruiken. Wortels zijn uit te hollen en kunnen zo water bevatten. Om wortels rechtop te houden kun je ze verbinden met (saté)stokjes. Denk ook aan de bruikbaarheid van de soms prachtige wortelkluit van struiken of bomen die gerooid werden.
Gezang 172
Een mens te zijn op aarde in deze wereld tijd (…)
is leven van de woorden
die opgeschreven staa'
Hier is gebruik gemaakt van winterwortel als beeld van verdieping, terug naar je 'roots'. Drie zonnebloemen daartussen als beeld van geloof in de Drie-ene God. Een enkele zonnebloem is in een dunne glasbuis met water aan een wortel met een dunne ijzerdraad verbonden, als beeld van 'gaande in de woestijn'.
Gezang 472
De Geest des Heren heeft
een nieuw begin gemaakt,
in al wat groeit en leeft
zijn adem uitgezaaid.
De geest van God bezielt
wie koud zijn en versteend
herbouwt wat is vernield
Maakt één wat is verdeeld.
Maak een compositie met puin, zet daarbinnen (bak)stenen rechtop en laat van daaruit (bijvoorbeeld een knol koolrabi) fris groen komen. Laat door het geel en rode draad, lap of bundel rode takken of blad lopen als verwijzing naar de Geest.
Gezang 479
Aan U behoort, o Heer der heren,
de aarde met haar wel en wee (…)
Gij hebt de bloemen op de velden
met koninklijke pracht bekleed.
De zorgeloze vogels melden
dat Gij uw schepping niet vergeet.
't Is alles een gelijkenis
van meer dan aards geheimenis.
Deze tekst nodigt uit tot het maken van een compositie met veldbloemen. Ook kunt u ervoor kiezen om een rustige basiscompositie met tuinmaterialen te maken en in het centrum bloemen met een speciale betekenis te plaatsen. Leg daarbij eventueel een kaartje met die betekenis of schrijf dat in het kerkblad. Op deze manier kunt u anderen iets leren van symboliek van bloemen.
Klik op de foto voor een weergave op ware grootte
Naar boven
Het Zonnelied
Allerhoogste, almachtige, goede Heer,
Van U zijn de lof, de roem, de eer en alle zegening.
U alleen, Allerhoogste, komen zij toe
en geen mens is waardig U te noemen.
Geloofd zijt Gij, mijn Heer, met al uw schepselen,
vooral heer broeder zon die de dag is,
en door wie Gij ons verlicht.
En hij is mooi en stralend met grote luister.
Van U, Allerhoogste, draagt hij het zinnebeeld.
Geloofd zijt Gij, mijn Heer,
door zuster maan en sterren.
Aan de hemel hebt Gij ze gemaakt,
schitterend, kostbaar en mooi.
Geloofd zijt Gij, mijn Heer, door broeder wind
en door de lucht en de wolken
het helder weer en ieder jaargetijden,
waardoor Gij uw schepselen in leven houdt.
Geloofd zijt Gij, mijn Heer, door zuster water,
die heel nuttig is, nederig, kostbaar en kuis.
Geloofd zijt Gij, mijn heer, door broeder vuur,
door wie Gij voor ons de nacht verlicht.
En hij is mooi en vrolijk, stoer en sterk.
Geloofd zijt Gij, mijn Heer, door zuster aarde,
onze moeder
die ons in leven houdt en leidt
en allerlei gewassen met kleurige bloemen
en kruiden voortbrengt.
(Uit de Lofzang van de schepselen door Franciscus van Assisi, ca. 1225). Zie ook Gezang 400 uit het Liedboek voor de Kerken, cantico de la creature.
|
Gebruik bijvoorbeeld als basisbeeld:
- een aardbol op een standaard of een cilindervaas
- een halve groene aardbol op een ronde schaal omgeven door een rand met zonnebloemen
- turfblokken opgestapeld tot een halfronde bol
- een Tau-kruis (Franciscus gebruikte het T-teken en het is nu een 'herkenningskruis voor allen die zich verbonden voelen met Franciscus en Clara van Assisi)
Illustreer de verschillende elementen (zon, maan, sterren, wind, wolken, water, vuur, aarde (zie onder punt 6, suggesties voor eigen ontwerp)
Naar boven
Werken met kruisvormen op themazondagen
In de katholieke traditie wordt op 14 september het feest van de kruisverheffing gevierd. Een legende verhaalt dat het kruis waaraan Jezus gestorven is gevonden zou zijn door Helena, de moeder van keizer Constatijn. Helena werd op het spoor gebracht door een heerlijke geur. In Griekenland is het nog steeds gewoonte om aan de voet van het kruis het heerlijk geurende kruid basilicum te plaatsen. In feite is 14 september terug te voeren op de dag na de inwijding (13 september) van de H.Grafbasiliek op de Calvarieberg in Jeruzalem in 355.
Klik op de foto voor een weergave op ware grootte
Kies als basisvorm een van de verschillende kruisvormen (zie de voorbeelden in de Veertigdagentijd 2005) en plaats er een passende compositie bij. Bijvoorbeeld:
Startzondag
Laat alle (werk)groepen van de kerk een bepaald kruistype uitzoeken dat hen aanspreekt. Maak dat kruis van bijvoorbeeld wilgentenen of andere takken en plaats er de volgende symbolen bij:
- noten (het koor)
- kaarsen en zonnebloemen (liturgiegroep)
- Max Havelaar bananen (ZWO/ Derde Wereld)
- kleine bloemetjes (kindernevendienst)
- lampenpoetsersgras (schoonmaakploeg), etc.
Ziekenzondag
Grieks kruis (de kruisvorm van het Rode Kruis) met een compositie van allerlei geneeskrachtige kruiden zoals salie, kamille, boerenwormkruid, leverkruid, etc.
Vredeszondag
Het "Pax-Christi-kruis" met een compositie met witte bloemen.
Scheppingszondag
Een gaffelkruis met een compositie met veel groen en allerlei veldbloemen of vruchten
Franciscus Zondag
Tau-kruis gesierd met zonnebloemen of andere helianthen of groenten en kruiden. (zie ook bij punt 4, het Zonnelied)
Naar boven
Basisbeelden voor het ontwerp van een eigen schikking
- Aardbol (van mos, blad op steekschuimbol geprikt, van takken in elkaar gevlochten of twee halve bollen gekocht bij een tuincentrum, etc.)
Tip: Bij Ikea zijn thans (zomer 2005) stevige standaards te koop (bestemd voor muziekboxen) waarop zo'n bol bevestigd kan worden, zie de fotovoorbeelden bij het Zonnelied van Franciscus
- Water: maak gebruik van waterplanten zoals biezen, rietgrassen, lissenblad, rietsigaren (Christusstokken), kalmoes (geurend, gebruikt bij de bereiding van zalfolie) of maak een zogenaamde cascade- of watervalschikking.
- Lucht / wolken: te verbeelden door luchtige bloemen zoals wolken fluitenkruid, gipskruid, bereklauw, katoenbollen, etc. of door de wind gebogen takken als verwijzing naar de wind / de Geest die in beweging zet. Ook kunnen de blaasvruchten van Silene gebruikt worden of een luchtballon (gevuld met water kan ze als 'vaasje' dienen)
- Aarde: gewone (tuin)aarde, maar ook brokken turf of bijvoorbeeld aardappels of aardperen (Jeruzalem artisjokken genoemd)
- Dieren: denk aan het gebruik van allerlei planten met dierennamen zoals egelskop, kattenstaart, ezelsoor, kattekruid, hondstong, muizenoor, koeienoog, paardebloem, vlinderstruik etc. (foto uit spankeren)
- Milieuaantasting: zwerfvuil zoals lege blikjes / plastic flesjes etc. of kannen met schoon en vuil water.
- Hemellichten, lampionvruchten, Zonnebloem, Asters (sterren)
Naar boven
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)